Digitaal basisonderwijs (2): Het leerproces

Geplaatst op 4 juli 2014.

Sinds maart 2014 ben ik als projectleider/projectbegeleider betrokken bij een project ‘digitaal onderwijs’ met als doel dat over drie jaar 32 basisscholen eigentijds onderwijs aanbieden met behulp van digitale middelen. Vol verwondering bekijk ik de wereld van het onderwijs vanuit de invalshoek van ICT consultant/projectleider en als ouder. In een reeks van blogs wil ik graag de verzamelde informatie delen. Dit is de tweede blog in de serie.

Deel 2: Waarom zou je ‘Digitaal Onderwijs’ willen geven en wat is het eigenlijk?

Een kind die nu wordt geboren krijgt in de toekomst te maken met apparaten en beroepen die er nu nog niet zijn. Hoe zou het onderwijs eruit moeten zien als je kinderen zo goed mogelijk wilt voorbereiden op het succesvol functioneren in de maatschappij van overmorgen?
Volgens Maurice de Hond laten veel scholen zien hoe het vroeger was. Sommige kinderen van 4 jaar leggen ’s ochtends de iPad weg en gaan naar school waar klassikaal les wordt gegeven met behulp van schoolboeken. De leermethode in deze schoolboeken zijn gericht op klassikaal lesgeven aan het ‘gemiddelde kind’. Misschien wel doodsaai voor een kind die het heel snel oppikt en niet bij te houden voor een kind die er moeite mee heeft. Mijn kinderen maakten melding van beide, klaarblijkelijk kan het zijn dat hetzelfde kind bijvoorbeeld rekenen heel snel leert en veel moeite heeft met lezen. Is dit wel een leuke manier om te leren? En is het effectief?
De klassieke methodes zijn niet echt dynamisch, ze worden in 9 jaar afgeschreven. Over 9 jaar ziet de wereld er heel anders uit. De opkomst van snel internet, draadloze netwerken en tablets geven de mogelijkheid om iets met ICT middelen te doen. Reden voor veel scholen om zich te oriënteren op ‘digitaal onderwijs’.

Maar geef de kinderen een tablet, zonder verder plan en er komt niet veel terecht van het leren van taal en rekenen, waar het basisonderwijs in de eerste instantie voor is bedoeld. Het beste uitgangspunt is het willen verbeteren van het onderwijs en op zoek gaan naar mogelijkheden om dit uit te voeren; dit is de onderwijs gedreven aanpak.

Het leerproces van onze kinderen
Als we het leerproces van onze kinderen zo goed mogelijk willen ondersteunen is het dus van belang ons te verdiepen in het leerproces van de kinderen.
Dit is wat de Princeton university schrijft over een effectief leerproces:

  • Zelf ervaren, zelf taken uitvoeren en zelf vraagstukken/problemen oplossen is het belangrijkste onderdeel (70%) van het leerproces
  • Samenwerken maakt 20% uit van het leerproces
  • Het formele lesgeven levert maar een bijdrage van 10%.

Een plaatje van dit model is onderaan deze blog opgenomen.
Als je dus het leerproces van de kinderen wilt ondersteunen moet je iets inrichten wat deze 70/20/10 verhouding ondersteunt. En dan met name die 70% zou ik denken.

Klassikaal lesgeven
Als deze theorie correct is, dan richt klassikaal lesgeven zich met name op die laatste 10% in het 70/20/10-model en zou dus niet zo effectief zijn. De les wordt tegenwoordig vaak ondersteund met een elektronisch bord in de klas, maar er is dan meestal nog wel sprake van lesgeven aan de hele klas ineens. Er zullen ongetwijfeld leerkrachten zijn die een wat meer coachende stijl hanteren en op een mooie manier (klassikaal) lesgeven, maar aan de basis gaat het volgens mij ongeveer zo: Bij klassikaal lesgeven is de volgorde van de lesstof en het tempo voor de hele klas gelijk. De leerkracht legt uit en verteld de kinderen wat er van ze verwacht wordt en de hele klas gaat aan de slag. Ik heb me laten vertellen dat voor sommige kinderen een ander tempo of andere volgorde van de lesstof geschikter is.

Een digitale leerlijn
Een digitale leerlijn waar een leerling zoveel mogelijk zelf mee aan de slag gaat is onderdeel van de 70% uit het 70/20/10-model. Dit zou dus effectiever zijn en kan dus helpen om het onderwijs te verbeteren. De middelen (hardware, software, internet en WiFi) zijn anno 2014 beschikbaar en kunnen dus ingezet worden om het leerproces van onze kinderen te ondersteunen.

Gepersonaliseerd onderwijs
Een voordeel van digitale leerstof is dat de digitale leerstof zich aanpast aan het kind en dat het kind zelf keuzes kan maken. Vragen die niet goed zijn beantwoord keren bijvoorbeeld (in een andere variant) terug en anderzijds kan het kind zelf ook keuzes maken. De digitale leerstof past zich beter aan aan het kind dan de klassieke methode en is dus voor veel leerlingen effectiever. Bovendien kunnen de kinderen en de leerkracht direct de resultaten zien van het werk van de kinderen.

Maar de leerlijn moet uit meer bestaan dan alleen iets digitaals; kinderen moeten veel zelf ervaren en experimenteren. Dat kan in de rekentuin maar bijvoorbeeld ook met een litermaat en water om te ervaren wat een deciliter is. Er is dus een goede (digitale) leerlijn nodig die het 70/20/10 principe ondersteunt, met meer dan alleen digitale middelen.

Zijn er uitgevers van goede digitale leerlijnen?
De vraag is in hoeverre klassieke uitgevers als Malmberg of Wolters Noordhoff het 70/20/10 principe gaan omarmen. Deze bedrijven zijn altijd uitgevers van boeken geweest en lijken nu bezig te zijn bestaand materiaal te digitaliseren. Daarmee lijken zij nog sterk gericht op het klassikaal lesgeven.

Aan de andere kant zijn er nieuwe spelers, zoals EXOVA (wat staat voor Excellent Onderwijs voor Allen) met een digitale leerlijn met als onderdeel de ontdekhoek en coaching en training voor leerkrachten. De oprichter Jan Hendrickx schrijft:
Mijn droom is een kanteling in het onderwijs te kunnen bewerkstelligen en een systeem dat in de kern al 200 jaar bestaat om te kunnen buigen naar echt kindgericht onderwijs.”

De visie van Malmberg vind ik dan minder sterk en bij Wolters Noordhoff kon ik geen visie op onderwijs vinden op hun website. Wat is de visie van deze uitgevers op het 70/20/10 principe? Wat is hun visie op het onderwijs? Wat is hun passie? Als ik nu een zoon of dochter van 3 jaar had dan ging ik zeker bij een aantal scholen vragen naar hun visie op het 70/20/10 principe.

In de volgende Blogs: Waarom zou je ‘digitaal onderwijs’ willen geven? Wat zijn de voor -en nadelen van het prominente gebruik van digitale middelen (vaak iPads) in de school, zijn er ook valkuilen? Welke concrete resultaten zijn er inmiddels geboekt met dit wondermiddel? Wat betekend het voor de leerkrachten? En zitten de kinderen dan niet de hele dag achter de iPad? En dan het dilemma: Blijft de apparatuur op school, of nemen de kinderen de iPad mee naar huis en wie betaald die iPad?

70-20-10-piramide

Geplaatst op 4 juli 2014. Categorie(ën): Digitaal onderwijs